२०८३ मंसिर ४, शुक्रवार

सी चिनफिङको अध्यक्षतामा सी, पुटिन र ट्रम्पबीच ऐतिहासिक त्रिपक्षीय शिखर बैठक

- एसिया-प्रशान्त आर्थिक सहयोग (APEC) को ३३ औँ शिखर सम्मेलन

सन् २०२६ नोभेम्बर १९ मा दक्षिण चीनको क्वाङ्तुङ प्रान्तस्थित शनचनमा चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङले रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग चीन-रुस-अमेरिका त्रिपक्षीय शिखर बैठकको अध्यक्षता गर्नुभएको छ। (सिन्ह्वा/शेन होङ)

       
शेन्जेन, शनचन चीन । चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङको अध्यक्षतामा बिहीबार यहाँ चीन, रुस र अमेरिकाका राष्ट्रप्रमुखबीच ऐतिहासिक त्रिपक्षीय शिखर बैठक सम्पन्न भएको छ। चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ, रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पबीच भएको यो पहिलो प्रत्यक्ष भेटवार्ता हो।

दक्षिण चीनको क्वाङ्तुङ प्रान्तस्थित शेन्जेनमा भएको शिखर बैठकमा तीन देशका नेताहरूले वर्तमान अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिबारे गहन विचारविमर्श गर्दै रणनीतिक स्थिरता र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षालाई कायम राख्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।

चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङले चीन-रूस-अमेरिका रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग दक्षिण चीनको गुआङडोङ प्रान्तको शनचनमा नोभेम्बर १९, २०२६। (सिन्ह्वा/यान यान)

बैठकपछि तीन देशले ‘शान्तितर्फ चीन-रुस-अमेरिका राष्ट्रप्रमुखहरूको संयुक्त घोषणा’ जारी गरेका छन्। घोषणापत्रमा संयुक्त राष्ट्रसंघको सुधार, ऊर्जा सुरक्षा, अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालतको क्षेत्राधिकार तथा आणविक जोखिम न्यूनीकरणलगायत विषयमा तीन देशबीच बनेको साझा समझदारी समेटिएको छ।

राष्ट्रपति सीले त्रिपक्षीय बैठकलाई ऐतिहासिक महत्वको पहल भन्दै प्रमुख शक्तिराष्ट्रहरूबीचको शान्तिले विश्वमा स्थिरता ल्याउने तर उनीहरूबीचको प्रतिस्पर्धा र टकरावले अराजकता निम्त्याउने बताउनुभयो।

शान्ति मानवजातिको निरन्तरको चाहना र खोजी रहेको उल्लेख गर्दै उहाँले पृथ्वीमा अहिलेसम्म १० हजारभन्दा बढी युद्ध भइसकेको र विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा अझै ६० भन्दा बढी द्वन्द्व जारी रहेको बताउनुभयो।

सीले ८० वर्षभन्दा अघि विश्वका प्रमुख फासिस्टविरोधी शक्तिका रूपमा चीन, रुस र अमेरिकाले काँधमा काँध मिलाएर युद्ध लडेको र ठूलो विजय हासिल गर्दै विश्वमा शान्ति तथा स्थिरता स्थापना गर्न योगदान दिएको स्मरण गर्नुभयो।

प्रमुख शक्तिराष्ट्रहरूबीच सहकार्य र सहअस्तित्वको सही मार्ग

‘एउटै विश्वग्राममा बसोबास गर्ने मानवजाति साझा भविष्य भएको समुदाय हो, जहाँ हामी सबैको लाभ र हानि एकअर्कासँग जोडिएको छ,’ सीले भन्नुभयो, ‘यस विश्वग्राममा प्रमुख शक्तिराष्ट्रहरूको विशेष जिम्मेवारी हुन्छ। उनीहरूबीचको सकारात्मक अन्तरक्रिया विकल्प होइन, अनिवार्य आवश्यकता हो।’

उहाँले पछिल्ला वर्षहरूमा चीनले नयाँ युगका लागि चीन-रुस व्यापक रणनीतिक साझेदारी र समन्वयलाई अघि बढाउँदै आएको तथा रणनीतिक स्थिरतामा आधारित रचनात्मक चीन-अमेरिका सम्बन्ध विकास गर्न सक्रिय रहेको बताउनुभयो।

यसको उद्देश्य शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व, समग्र स्थिरता र सन्तुलित विकासमा आधारित प्रमुख शक्तिराष्ट्रहरूबीचको सम्बन्धलाई प्रवर्द्धन गर्नु तथा एकअर्का र समग्र विश्वको हित सुनिश्चित गर्नु रहेको उहाँको भनाइ थियो।

विश्वमा एक शताब्दीमा नदेखिएको परिवर्तन तीव्र गतिमा भइरहेको उल्लेख गर्दै सीले वर्तमान विश्व शान्तिपूर्ण नरहेको र कठिन परिस्थितिले राष्ट्रहरूको काँधमा रहेको जिम्मेवारीलाई उजागर गर्ने बताउनुभयो।

संयुक्त राष्ट्रसंघको सुरक्षा परिषद्का स्थायी सदस्य तथा प्रमुख शक्तिराष्ट्रका रूपमा चीन, रुस र अमेरिकाले उदाहरण प्रस्तुत गर्नुपर्ने, विश्वव्यापी चुनौतीहरूको सामना गर्न सहकार्य गर्नुपर्ने, विश्व शान्ति र स्थिरताको संयुक्त रूपमा रक्षा गर्नुपर्ने तथा मानव सभ्यताको प्रगतिमा अझ ठूलो योगदान दिनुपर्ने उहाँले बताउनुभयो।

प्रमुख शक्तिराष्ट्रहरूबीचको सम्बन्धलाई सही दिशामा अघि बढाउन तथा विश्व शान्तिको आधार बलियो बनाउन सीले चारवटा महत्वपूर्ण प्रस्ताव अघि सार्नुभयो। ती प्रस्तावमा पारस्परिक सम्मान, शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व, साझा हितमा आधारित सहकार्य तथा संवाद र परामर्श रहेका छन्।

उहाँले सबै देशले एकअर्काको सार्वभौमिकता र भौगोलिक अखण्डता, आफूले छनोट गरेका सामाजिक व्यवस्था र विकासका मार्ग तथा एकअर्काका मूलभूत हित र प्रमुख चासोको सम्मान गर्नुपर्ने बताउनुभयो। कुनै पनि देशले अर्को देशको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप गर्न नहुने उहाँको भनाइ थियो।

‘एकअर्कासँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण र संवेदनशील विषयमा अग्रिम संवाद गर्नु, एकअर्काको दृष्टिकोणबाट विषयलाई बुझ्ने प्रयास गर्नु र सावधानीपूर्वक व्यवहार गर्नु आवश्यक छ। विशेषगरी एकअर्काका रातो सीमालाई चुनौती दिनु हुँदैन,’ सीले भन्नुभयो।

चीन, रुस र अमेरिका साझेदार तथा मित्रका रूपमा अघि बढ्नुपर्ने उल्लेख गर्दै उहाँले ‘थुसिडाइड्स ट्र्याप’ (उदीयमान शक्तिराष्ट्र र स्थापित शक्तिराष्ट्रबीचको अपरिहार्य द्वन्द्वको सिद्धान्त) कुनै पनि हालतमा अपरिहार्य नियति नभएको बताउनुभयो।

दोस्रो विश्वयुद्धका प्रमुख विजेता राष्ट्रका रूपमा तीन देशले युद्धपछिको अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाको दृढतापूर्वक रक्षा गर्नुपर्ने, संयुक्त राष्ट्रसंघको बडापत्रमा उल्लिखित उद्देश्य र सिद्धान्तको पालना गर्नुपर्ने तथा दोस्रो विश्वयुद्धबाट प्राप्त कठिन संघर्षको उपलब्धिलाई संरक्षण गर्नुपर्ने सीले बताउनुभयो।

त्रिपक्षीय घोषणापत्रमा तीनै देशका राष्ट्रप्रमुखले आणविक युद्ध जित्न नसकिने र यस्तो युद्ध कहिल्यै लड्न नहुने विषयलाई पुनः पुष्टि गरेका छन्। आणविक जोखिम न्यूनीकरण तथा आणविक हतियारको प्रसार रोक्न तीन देशबीच संवाद अघि बढाइने घोषणापत्रमा उल्लेख छ।

‘मानवजातिको शिरमाथि झुन्डिएको डामोक्लिजको तरबारका रूपमा रहेका आणविक हतियारलाई पूर्ण रूपमा प्रतिबन्ध लगाउँदै समयक्रममा पूर्णतः नष्ट गर्नुपर्छ, ताकि विश्वलाई आणविक हतियारमुक्त बनाउन सकियोस्,’ सीले भन्नुभयो।

चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङले १९ नोभेम्बर, २०२६ मा दक्षिण चीनको ग्वाङडोङ प्रान्तस्थित शनचनमा रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग चीन-रुस-अमेरिका शिखर वार्ता गर्नुभयो। (सिन्ह्वा/सिए हुआनची)

उहाँले साझा हितमा आधारित सहकार्यको महत्वमाथि पनि जोड दिनुभयो। तीन देशले आर्थिक सहकार्य र व्यापारलाई सुदृढ गर्दै आआफ्ना स्रोतसाधन, उत्पादन क्षमता र उपभोग बजारका सबल पक्षलाई एकीकृत गर्नुपर्ने उहाँको भनाइ थियो। यसबाट सहकार्यको दायरा विस्तार गर्दै सबै पक्षलाई लाभ पुर्‍याउन सकिने उहाँले बताउनुभयो।

‘आर्थिक सम्बन्ध विच्छेद (डिकप्लिङ) र औद्योगिक तथा आपूर्ति शृङ्खलामा अवरोध सिर्जना गर्नु उचित मार्ग होइन,’ सीले भन्नुभयो।

विश्वव्यापी ऊर्जा बजारको सुरक्षा र स्थिरता कायम राख्न तीन देशले आपसी संवाद र समन्वयलाई थप बलियो बनाउन सक्ने उहाँले बताउनुभयो।

तीन देशबीच नियमित उच्चस्तरीय भेटवार्ता कायम राख्न, सबै तहमा संवादका माध्यम खुला राख्न तथा संकटका बेला संवाद र रोकथामका संयन्त्र स्थापना गर्नुपर्नेमा पनि सीले जोड दिनुभयो। यसबाट गलत बुझाइ कम हुने, मतभेद व्यवस्थापन गर्न सहज हुने र आपसी तनाव बढ्न नदिने उहाँको भनाइ थियो।

‘चीन, रुस र अमेरिकाले द्वन्द्वरत पक्षहरूलाई वार्ताको टेबुलमा ल्याउन तथा राजनीतिक र कूटनीतिक माध्यमबाट विवाद समाधान गर्न निरन्तर प्रोत्साहन गर्नुपर्छ,’ उहाँले भन्नुभयो।

सकारात्मक, रचनात्मक र उपलब्धिमूलक शिखर बैठक

रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले दोस्रो विश्वयुद्धको विजयले तीन देशलाई एक ठाउँमा ल्याएको बताउनुभयो। संयुक्त राष्ट्रसंघको बडापत्रका उद्देश्य र सिद्धान्तको रक्षा गर्नु तथा अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति कायम राख्नु तीनै देशको साझा जिम्मेवारी भएको उहाँको भनाइ थियो। विश्वका विभिन्न द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रका समस्यालाई उचित ढंगले सम्बोधन गर्नु पनि तीन देशको साझा हितमा रहेको उहाँले बताउनुभयो।

रुस चीन र अमेरिकासँग मिलेर स्वतन्त्र तथा खुला अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार प्रवर्द्धन गर्न, ऊर्जा तथा खाद्य सुरक्षाको रक्षा गर्न र कृत्रिम बुद्धिमत्ताको सुशासनसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य सुदृढ गर्न तयार रहेको पुटिनले बताउनुभयो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आणविक शक्तिराष्ट्रका रूपमा चीन, रुस र अमेरिकामाथि विश्व शान्ति तथा स्थिरता कायम राख्ने विशेष र महत्वपूर्ण जिम्मेवारी रहेको बताउनुभयो।

ट्रम्पले यस शिखर बैठकलाई विश्वको ध्यान आकर्षित गरेको अत्यन्त महत्वपूर्ण ऐतिहासिक घटनाका रूपमा व्याख्या गर्नुभयो। तीन देशले आणविक हतियारको प्रसार रोक्न तथा त्यसबाट मानवजातिले भोग्न सक्ने विनाशकारी परिणाम टार्न संयुक्त प्रयास गर्नुपर्ने उहाँको भनाइ थियो।

स्थिरता कायम राख्न र शान्ति हासिल गर्न संवाद अपरिहार्य रहेको उल्लेख गर्दै ट्रम्पले सबै समस्याको समाधान वार्ताबाट खोजिनुपर्ने बताउनुभयो। उहाँले तीन देशले पृथ्वीको अझ राम्रो संरक्षण गर्दै भविष्यलाई थप सुरक्षित बनाउन योगदान गर्ने आशा व्यक्त गर्नुभयो।

तीन देशका राष्ट्रप्रमुखले युक्रेन संकट, आणविक अप्रसार, मध्यपूर्वको अवस्था तथा कोरियाली प्रायद्वीपको परिस्थितिलगायत महत्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय तथा क्षेत्रीय विषयमा पनि विचार आदानप्रदान गरेका थिए।

बैठकमा हासिल भएका प्रमुख सहमतिबारे चर्चा गर्दै राष्ट्रपति सीले शिखर बैठक सकारात्मक, रचनात्मक र उपलब्धिमूलक रहेको बताउनुभयो। विश्व शान्तिको संरक्षण गर्ने विषयमा तीन देशको दृष्टिकोण समान रहेको उहाँको भनाइ थियो।

दोस्रो विश्वयुद्धका क्रममा तीन देशले काँधमा काँध मिलाएर लडेको इतिहासलाई स्मरण गर्दै सीले कठिन संघर्षबाट प्राप्त शान्तिको महत्व बुझ्नुपर्ने बताउनुभयो। प्रमुख शक्तिराष्ट्रहरूले सबै देशका जायज सुरक्षा चासोलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्नेमा पनि उहाँले जोड दिनुभयो।

मतभेद समाधान गर्ने सही मार्ग संवाद र वार्ता नै भएको उल्लेख गर्दै सीले भन्नुभयो, ‘जबसम्म संवाद बन्द हुँदैन र वार्ताको ढोका बन्द हुँदैन, तबसम्म शान्तिको आशा रहिरहन्छ।’

चुनौतीहरूको सामना गर्ने एकमात्र उपाय सहकार्य भएको बताउँदै उहाँले साझा हितका आधारमा सहकार्यलाई अझ सुदृढ बनाएर शान्ति प्रवर्द्धन गर्न र साझा लाभ हासिल गर्न आह्वान गर्नुभयो।

‘आजको शिखर बैठकमा रोपिएका बीउले अवश्य पनि जरा फैलाउनेछन्, अंकुराउनेछन्, फुल्नेछन् र फल दिनेछन्,’ सीले भन्नुभयो।

उहाँले तीन देशलाई शिखर बैठकमा हासिल भएका सहमतिहरू कार्यान्वयन गर्न, आपसी सञ्चार सुदृढ बनाउन, संवादमार्फत साझा समझदारी विकास गर्न, सहकार्यमार्फत शान्ति प्रवर्द्धन गर्न तथा सुन्दर विश्व निर्माणका लागि संयुक्त प्रयास गर्न आह्वान गर्नुभयो। सिन्ह्वा

 

Facebook Comments